De geschiedenis van het dagboek

”Ik zal hoop ik aan jou alles kunnen toevertrouwen, zoals ik het nog aan niemand gekund heb, en ik hoop dat je een grote steun voor me zult zijn.”

Anne Frank, Het Achterhuis, 12 juni 1942

Stille getuige van een meisjesleven in oorlogstijd

Vlak voordat het gezin Frank onderduikt, krijgt Anne een dagboek als verjaardagscadeau. In de schuilplaats is het dagboek haar vriendin, haar vertrouweling. In de lente van 1944 neemt Anne een besluit: ze wil na de oorlog een roman publiceren over haar tijd in het Achterhuis.

‘Ik ben o zo blij’

‘Misschien wel een van mijn fijnste cadeaus…’ schrijft Anne over het roodgeruite dagboek dat zij voor haar dertiende verjaardag krijgt. Een verrassing is het cadeau niet. Anne mocht het zelf uitzoeken, waarschijnlijk in de boekwinkel vlakbij haar huis.

Een paar weken daarna duikt het gezin onder in het Achterhuis. Al snel realiseert Anne zich hoe belangrijk haar dagboek en het schrijven voor haar zijn. ‘Ik ben o zo blij dat ik je meegenomen heb!' (Anne Frank, Het Achterhuis, 28 september 1942).

Kitty, de vertrouweling

Anne richt zich in haar dagboek tot Kitty. Maar wie is deze papieren hartsvriendin? Anne is enthousiast over de boeken van Cissy van Marxveldt. Ze verslindt de avonturen van hoofdpersoon Joop ter Heul en haar vrolijke vriendinnenclub. Een boek uit de serie ‘De H.B.S. tijd van Joop ter Heul’ is deels in briefvorm en deels in dagboekvorm geschreven.

Vanaf 21 september 1942 doet Anne net alsof ook zij brieven stuurt naar Joops vriendinnenclub. Na een aantal brieven aan Pop, Emmy, Pien, Conny, Lou, Jet en Marianne, kiest Anne uiteindelijk voor één 'vriendin': Kitty Francken. Aan haar schrijft Anne het liefste. De Kitty in de boeken van Cissy van Marxveldt is ‘pienter’, vrolijk en grappig. En volgens hoofdpersoon Joop zingt zij ook nog eens ‘leuk, ze heeft al een paar jaar zangles’.

Het originele eerste dagboek van Anne Frank.

Het originele eerste dagboek van Anne Frank. Fotocollectie: Anne Frank Stichting, Amsterdam.

Anne schreef verder in schriften

Op 5 december 1942 is Annes roodgeruite dagboek bijna vol. Van haar vader en van haar zus Margot krijgt Anne schriften, zodat zij dagboekbrieven kan blijven schrijven aan Kitty. Twee schriften zijn bewaard gebleven. Samen beslaan ze de periode 22 december 1943 tot 1 augustus 1944: drie dagen voor de arrestatie van de onderduikers.

Jammer genoeg ontbreekt er ruim een jaar in de dagboekaantekeningen van Anne: de periode van 6 december 1942 tot 21 december 1943. Anne beschrijft deze periode wel in het boek dat ze besluit te schrijven over haar onderduikperiode: Het Achterhuis.

Anne Frank, beginnend schrijfster

Annes werk bestaat uit meer dan alleen het dagboek. Ze schreef ook korte verhaaltjes, een begin van een roman en ‘mooie-zinnen’. In mei 1944 besluit Anne een roman te maken, zodat mensen na de oorlog kunnen lezen over het leven als onderduiker. De titel: Het Achterhuis.

1 2 3 4 5
1 uit 5

Korte verhaaltjes

In de zomer van 1943 krijgt Anne steeds meer plezier in het schrijven van korte verhaaltjes. Soms zijn ze compleet verzonnen, en soms zijn ze gebaseerd op een gebeurtenis in de schuilplaats, thuis of op school. Uiteindelijk vindt Anne ruim dertig verhaaltjes goed genoeg voor een plek in een speciaal schrift: ‘Verhaaltjes en gebeurtenissen uit het Achterhuis’.

2 uit 5

Annes roodgeruite dagboek

Dit is Annes beroemde roodgeruite dagboek. Zij krijgt het voor haar dertiende verjaardag, vlak voordat het gezin onderduikt. In de schuilplaats voelt Anne zich alleen en doet ze alsof ze brieven stuurt aan een club vriendinnen.

3 uit 5

Annes Achterhuis

Op 20 mei 1944 begint Anne serieus aan haar ‘roman van het Achterhuis’. De basis vormt haar dagboek, maar over veel teksten is ze niet tevreden. Soms laat ze grote stukken weg, soms schrijft ze compleet nieuwe teksten. In een relatief korte tijd – 76 dagen – schrijft zij bijna 200 gekleurde vellen vol.

4 uit 5

Anne schrijft verder in schriften

Op 5 december 1942 is Annes roodgeruite dagboek bijna vol. Van haar vader en van haar zus Margot krijgt Anne schriften, zodat zij dagboekbrieven kan blijven schrijven aan Kitty. Twee schriften zijn bewaard gebleven. Samen beslaan ze de periode 22 december 1943 tot 1 augustus 1944: drie dagen voor de arrestatie van de onderduikers.

5 uit 5

Een schrift vol ‘mooie zinnen’

In de periode augustus 1943 tot juli 1944 schrijft Anne allerlei korte en lange stukken over in een speciaal schrift. ‘Een uitvinding van Pim’ noteert Anne op de eerste pagina van dit kasboek. ‘Pim’ is haar koosnaam voor haar vader. Hij raadt Anne aan om ‘mooie zinnen’ die ze tegenkomt in de boeken die ze leest over te schrijven.

Korte verhaaltjes

In de zomer van 1943 krijgt Anne steeds meer plezier in het schrijven van korte verhaaltjes. Soms zijn ze compleet verzonnen, en soms zijn ze gebaseerd op een gebeurtenis in de schuilplaats, thuis of op school.

‘Blurry de Wereldontdekker’ is een voorbeeld van een verzonnen verhaaltje. Het gaat over een beertje dat de wereld wil ontdekken en uiteindelijk weer bij zijn moeder terugkomt. In een ander verhaaltje schrijft Anne haar herinneringen op aan de eerste schooldag op het Joods Lyceum. Ze weet nog precies hoe opgelucht ze was toen ze bij haar vriendin Hannah in de klas kwam. Uiteindelijk vindt Anne ruim dertig verhaaltjes goed genoeg voor een plek in een speciaal schrift: ‘Verhaaltjes en gebeurtenissen uit het Achterhuis’.

Een schrift vol ´mooie zinnen’

In de periode augustus 1943 tot juli 1944 schrijft Anne allerlei korte en lange stukken over in een speciaal schrift. ‘Een uitvinding van Pim’ noteert Anne op de eerste pagina van dit kasboek. ‘Pim’ is haar koosnaam voor haar vader. Hij raadt Anne aan om ‘mooie zinnen’ die ze tegenkomt in de boeken die ze leest over te schrijven. Enthousiast gaat Anne in de zomer van 1943 met dat idee aan de slag.

‘Roman van het Achterhuis’

Op 28 maart 1944 luisteren de onderduikers in het Achterhuis naar een radio-uitzending van ‘Radio Oranje’ uit Londen. In die uitzending roept minister Bolkestein van de Nederlandse regering in ballingschap de Nederlanders op om dagboeken en documenten te bewaren, zodat er gedetailleerde, tastbare herinneringen overblijven aan de bezettingstijd.

Ook Anne hoort deze oproep en neemt een belangrijk besluit: ze wil haar dagboek herschrijven, zodat het na de oorlog als boek kan worden uitgegeven. Een titel heeft ze ook al: 'Het Achterhuis'. Op 20 mei begint Anne serieus aan haar ‘roman van het Achterhuis’. De basis vormt haar dagboek, maar over veel teksten is ze niet tevreden. Soms laat ze grote stukken weg, soms schrijft ze compleet nieuwe teksten. Daarnaast houdt Anne ook nog haar dagboek bij.

Maar Annes Achterhuis komt niet af… Als de onderduikers op 4 augustus 1944 gearresteerd worden, is Anne gevorderd tot en met 29 maart, precies de datum waarop zij in haar dagboek over de radio-uitzending schreef. In een relatief korte tijd – 76 dagen – schreef zij bijna 200 gekleurde vellen vol.

In 1947 verschijnt Het Achterhuis

Otto Frank is de enige van de acht onderduikers die de Jodenvervolging overleeft. Als hij weer terug is in Amsterdam ontdekt hij dat Annes dagboek bewaard is gebleven. Helpers Miep Gies en Bep Voskuijl vonden het in het Achterhuis, na de arrestatie van de onderduikers. Miep heeft het al die tijd bewaard in een la van haar bureau, in de hoop het ooit aan Anne terug te kunnen geven.

Annes wens

Otto leest Annes dagboek en al haar andere teksten. Hij is verrast: zo kende hij haar helemaal niet. Hij had er geen idee van wat er allemaal in haar omging. Otto besluit om Annes grote wens te vervullen. Op 25 juni 1947 verschijnt Annes boek: Het Achterhuis.

Verzoening en mensenrechten

Tot zijn dood in 1980 zet Otto zich in voor een betere wereld, in opdracht van Anne. Vlak voor zijn dood, in 1979, kijkt hij hier op terug: ‘Ik ben nu bijna 90 en mijn krachten nemen langzaam af. Maar de opdracht die ik van Anne heb gekregen, geeft mij steeds weer nieuwe kracht – om te strijden voor verzoening en voor mensenrechten in de gehele wereld.’