De impact van het dagboek

”Het is voor iemand als ik een heel eigenaardige gewaarwording om in een dagboek te schrijven. Niet alleen dat ik nog nooit geschreven heb, maar het komt me zo voor dat later ik, noch iemand anders, in de ontboezemingen van een dertienjarig schoolmeisje belang zal stellen.”

Anne Frank, Het Achterhuis, 20 juni 1942

Na 70 jaar nog steeds inspirerend

Anne wilde iets betekenen voor anderen na de oorlog. Nu, 70 jaar later, is haar boek een van de meest vertaalde boeken ter wereld. Ze heeft miljoenen lezers geïnspireerd, van kinderen tot wereldleiders.

Meer dan 70 vertalingen in 70 jaar

Op 25 juni 1947 vervult Otto de wens van zijn dochter. Op die dag verschijnt Anne Franks Het Achterhuis. Dagboekbrieven van 12 juni 1942 - tot 1 augustus 1944’. Van de eerste oplage worden 3.000 exemplaren gedrukt. Het boek krijgt in Nederland lovende kritieken. De eerste Nederlandse druk is dan ook al snel uitverkocht. Al na een half jaar, in december 1947, verschijnt de tweede druk.

Weinig belangstelling

In de Verenigde Staten wordt het manuscript eerst door tien uitgevers geweigerd. Een uitgever uit New York schrijft bijvoorbeeld: `Ik geloof niet dat er genoeg belangstelling zal zijn in dit land om zoveel boeken te kunnen verkopen dat publicatie hier lonend wordt’.

Lovende recensie

In 1952 verschijnt het boek dan toch in een Engelse vertaling. Uitgeverij Doubleday publiceert The Diary of a Young Girl in de Verenigde Staten en Engeland. De Amerikaanse oplage telt slechts 5.000 exemplaren. Na een lovende bespreking in de New York Times komt er een tweede druk van 15.000 exemplaren. Een paar dagen later volgt er een derde druk van wel 45.000 stuks.

25 miljoen verkochte exemplaren

In de jaren daarna verschijnen er meer vertalingen. Inmiddels is het boek vertaald in meer dan 70 talen. Er zijn wereldwijd meer dan 25 miljoen exemplaren verkocht. Het boek behoort tot de meest verkochte boeken ter wereld.

Verspreiding door de jaren heen 1947 Eerste druk in Nederland
Verspreiding door de jaren heen 1950 Eerste drukken buiten Nederland

Bondsrepubliek Duitsland
Frankrijk

Verspreiding door de jaren heen 1952 Eerste drukken in het Engels en buiten Europa

Argentinië
Canada
Denemarken
Japan
Noorwegen
Verenigd Koninkrijk
Verenigde Staten

Verspreiding door de jaren heen 1953-1969 Eerste drukken gepubliceerd in 34 nieuwe talen
Verspreiding door de jaren heen 1970-1989 Eerste drukken gepubliceerd in 11 landen, in 6 nieuwe talen
Verspreiding door de jaren heen 1990-2009 Eerste drukken gepubliceerd in 17 landen, in 18 nieuwe talen
Verspreiding door de jaren heen 2010-nu Eerste drukken gepubliceerd in 6 landen, in 5 nieuwe talen
70 talen vertaald
> 25.000.000 x verkocht
1 van de meest gelezen boeken ter wereld

Waarom is het dagboek van Anne Frank zo bekend?

Vaak stellen bezoekers van het Anne Frank Huis de vraag waarom juist het dagboek van Anne Frank zo bekend is geworden. Er zijn toch veel meer dagboeken gepubliceerd? Vele experts en prominente personen hebben antwoord gegeven op de vraag waarom juist dit boek zo inspirerend is.

  1. 1

    Het dagboek is hoopvol en positief

    Otto Frank in een brief aan Cara Wilson, een Amerikaans meisje met wie hij vaak schreef:
    ‘Toen ik alleen uit het concentratiekamp terugkwam, zag ik dat mijn volk, de Joden, door een tragedie van een onuitsprekelijke omvang was getroffen. Ik was als een van de weinigen gespaard gebleven om te getuigen. Een van degenen die zijn dierbaren had verloren. Het lag niet in mijn aard om te gaan zitten treuren.

    Ik had goede mensen om mij heen en Annes dagboek heeft me geweldig geholpen om een positieve kijk op het leven te hervinden. Ik hoopte dat na publikatie ervan, velen er op dezelfde manier door geholpen zouden worden en dat is uitgekomen. ‘
    Brief van 16 juni 1968, uit: Cara Wilson Liefs, Otto (Utrecht, 1995).

    Otto Frank op de zolder van het Achterhuis op de dag dat het Anne Frank Huis als museum werd geopend (3 mei 1960). Fotocollectie: Anne Frank Stichting, Amsterdam / foto: Arnold Newman.
  2. 2

    Anne kon goed schrijven

    Laureen Nussbaum, emeritus professor Literatuur aan de Portland State University en jeugdvriendin van Margot Frank op 25 juli 2005:
    ‘In het voorjaar van 1944 besluit Anne om uit haar spontane aantekeningen die ze heeft bijgehouden in het Achterhuis (...) een boek samen te stellen dat gepubliceerd zou worden. (...) Ik vind dat ze dat buitengewoon knap heeft gedaan. (...) Ze heeft er ook bijzonder hard aan gewerkt, want ze heeft binnen een klein aantal weken 327 bladzijden neergepend van werkelijk stilistisch en literair gehalte. Dat vind ik zeer bijzonder voor iemand van zo’n jeugdige leeftijd.'

    Laureen Nussbaum achter haar bureau in Seattle, in de lente van 2016. Foto: Jennifer Wing. Bron: KNKX Public Radio.
  3. 3

    Een eerlijk document van puberteit

    Schrijfster Mirjam Pressler, betrokken bij de herziene uitgave van Het Achterhuis in 1991:
    ‘Het dagboek van Anne Frank is het eerlijkste document van een puberteit dat ik ken, vol gevoelens, intelligent, open en niet gekleurd en gecorrigeerd door latere gebeurtenissen en inzichten. Ik geloof dat dit is wat jonge lezers vandaag voelen en zullen voelen in de toekomst.

    Door deze beschrijvingen van de eerste onzekere stappen op het gebied van liefde en seksualiteit, de chaos en het vroege verdriet van de puberteit onderscheidt het boek zich van andere – puur historische – documenten.’

    Mirjam Pressler en Amos Oz
    Mirjam Pressler en Amos Oz op de Leipziger Buchmesse in 2015. Foto: Heike Huslage-Koch. Bron: Wikimedia Commons. Rechten: CC0.
  4. 4

    Het dagboek laat geen gruwelijkheden zien

    Wolfgang Benz, historicus en oud-directeur van het Zentrum für Antisemitismusforschung in Berlijn, in 2004:
    'In hoeverre is het werk van Anne, dat ze naliet als een getuigenis van haar leven, representatief, een voorbeeld of instructief? Wat verklaart haar dagboek, behalve de emotionele wereld van een meisje in nood?'

    'Eigenlijk niet veel, en dat verklaart ook deels het succes ervan. Doordat we de vervolging zien door het privéleven van één vervolgde komen we dichter bij het verhaal. Zonder dat we te maken krijgen met de afschuw die we voelen als we lezen over de ghetto's, concentratiekampen en vernietigingskampen.'

    Wolfgang Benz in Hannover, 2013. Foto: AxelHH. Bron: Wikimedia Commons. Rechten: CC BY-SA 3.0.
  5. 5

    Toneelstukken, films en documentaires

    In de loop der jaren zijn er talloze toneelstukken en films gemaakt over het leven en het dagboek van Anne Frank. Elk jaar nemen talloze actrices de rol van Anne op zich. Het eerste toneelstuk ‘The Diary of Anne Frank’ op Broadway en de latere film van George Stevens hebben zonder enige twijfel een grote bijdrage geleverd aan de wereldwijde bekendheid van het dagboek.

    Millie Perkins als Anne Frank en Joseph Schildkraut als Otto Frank in de film The Diary of Anne Frank (1959). Collectie: Twentieth Century Fox. Bron: Wikimedia Commons. Rechten: Publiek Domein

Anne Frank heeft met haar dagboek miljoenen mensen bereikt. Ze hoopte de lezers ervan te overtuigen om zich in te zetten voor gelijkheid en mensenrechten. En dat is gelukt, zo blijkt uit een aantal bekende citaten.

Inspiratiebron voor velen

Klik hier en ontdek het verhaal

Inspiratiebron voor velen

John F. Kennedy

15 september 1961

‘Van de velen die door de geschiedenis heen zich hebben uitgesproken voor de menselijke waardigheid in tijden van groot lijden en verlies, is geen stem krachtiger dan die van Anne Frank.’

Steven Spielberg

24 september 2008

‘Opdat wij nooit vergeten! Bij leven, maar meer nog naar haar dood, houdt Anne Frank de wereld in een onschuldige betovering met haar waarheid en wijsheid.’

Nelson Mandela

15 augustus 1994

‘Op Robbeneiland lazen velen van ons het Dagboek van Anne Frank. We putten er moed uit. Het gaf ons kracht en versterkte ons in het vertrouwen in de onoverwinnelijkheid van vrijheid en gerechtigheid.’

Emma Thompson

1 februari 2006

‘Ik denk dat zij enorm moedig zou zijn geweest, ik denk dat ze opgekomen zou zijn voor de verdrevenen en dat ze de onzichtbare grenzen bestormd zou hebben die tussen mensen in staan en ons in zulke conflicten gevangen houden. Dus wat ik nu zeg is, dat het enige wat we moeten onthouden is dat wat zij had willen hebben, voor ons echte mogelijkheden zijn. Wat zij had willen hebben zijn onze kansen. En het boek is een vlam, een fakkel, wij kunnen onze eigen kaarsen aansteken en meenemen en het licht van haar fonkelende geest laten schijnen in onze harten.’

Jetteke Frijda

beste vriendin van Margot Frank, 2002

‘Otto Frank was een ongelooflijk aardige man (...). Na de oorlog was hij zo bezig met het dagboek van Anne... Hij was verwonderd over wat het boek teweegbracht in de wereld. Ik herinner me nog dat hij mij toen vol verrukking vertelde over een brief van een meisje uit Japan.
Maar ik heb toen ook tegen hem gezegd: “Ik vind het prachtig wat u allemaal voor Anne doet, maar ik vind het heel erg jammer dat het niet méér over Margot gaat. Zij is het ook waard om goed genoemd te worden”.’

Shimon Peres

de oud-premier van Israël, in het gastenboek van het Anne Frank Huis, 29 september 2013

'Anne behoort tot de geschiedenis van de mensheid, toen de mens het verschil begon te begrijpen tussen kwaad en goed, tussen licht en donker. Haar onschuldige, waarachtige stem zal over de hele wereld te horen zijn, doorklinken in vele generaties, zodat zij het verschil begrijpen tussen menselijk en satanisch zijn. Het is de stem van de Joden, die zoveel betaald hebben voor hun menselijke betrokkenheid. Zij werden vermoord maar de waarheid overleefde. Het licht van Anne versloeg het donker.'

Duizenden brieven

Otto en zijn tweede vrouw Fritzi ontvangen duizenden brieven van lezers van het dagboek. In 1979 schrijft hij: ‘Vooral jongeren willen steeds maar weer weten hoe het ooit tot deze verschrikkelijke gebeurtenissen heeft kunnen komen. Ik antwoord hun zo goed als ik kan. En aan het eind schrijf ik vaak: “Ik hoop dat Annes boek een blijvende indruk op je maakt en dat je later in je leven, voor zover dat in je omgeving mogelijk is, zult werken voor verzoening en vrede.”’ In: Anne Frank Stichting (ed.), Anne Frank, 1929-1979, (Amsterdam, 1979).